{"id":5015,"date":"2019-10-07T10:54:15","date_gmt":"2019-10-07T10:54:15","guid":{"rendered":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/jak-dzieci-rozumieja-smierc\/"},"modified":"2026-01-09T13:54:41","modified_gmt":"2026-01-09T13:54:41","slug":"jak-dzieci-rozumieja-smierc","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/smutek\/jak-dzieci-rozumieja-smierc\/","title":{"rendered":"Jak dzieci rozumiej\u0105 \u015bmier\u0107?"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Jak dzieci rozumiej\u0105 \u015bmier\u0107?<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tJak dzieci rozumiej\u0105 \u015bmier\u0107?<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tObjawy fizyczne<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tNienormalny smutek<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tObjawy emocjonalne<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tObjawy behawioralne<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tKiedy umiera bliska osoba<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Jak dzieci rozumiej\u0105 \u015bmier\u0107?<\/h3>

\u017ba\u0142oba dzieci oraz ich rozumienie \u017cycia i \u015bmierci w du\u017cej mierze zale\u017c\u0105 od ich wieku.<\/p>

Dzieci w wieku od 0 do 3 lat<\/strong> prze\u017cywaj\u0105 \u015bmier\u0107 jako strat\u0119, roz\u0142\u0105k\u0119 lub porzucenie. Nie rozumiej\u0105 jednak ostateczno\u015bci \u015bmierci.<\/p>

Dzieci w wieku 3-6 lat<\/strong> s\u0105 przekonane, \u017ce wszystko jest tymczasowe i \u017ce wszystko mo\u017cna zmieni\u0107 na lepsze. Ich my\u015blenie jest marzycielskie i wyobra\u017caj\u0105 sobie, \u017ce ich my\u015bli i pragnienia mog\u0105 prowadzi\u0107 do zmian. Na przyk\u0142ad mog\u0105 wierzy\u0107, \u017ce ponosz\u0105 win\u0119 za \u015bmier\u0107 bliskiej osoby, ale mo\u017ce by\u0107 te\u017c odwrotnie, tzn. mog\u0105 wierzy\u0107, \u017ce mog\u0105 przywr\u00f3ci\u0107 kogo\u015b do \u017cycia, okazuj\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107 lub mocno pragn\u0105c.<\/p>

Dzieci w wieku 6\u20138 lat<\/strong> zaczynaj\u0105 rozumie\u0107 nieodwracalno\u015b\u0107 \u015bmierci. Jednak postrzegaj\u0105 to g\u0142\u00f3wnie jako wynik jakiego\u015b wypadku lub staro\u015bci. Cz\u0119sto bardzo interesuj\u0105 si\u0119 przebiegiem wydarze\u0144, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do \u015bmierci i zastanawiaj\u0105 si\u0119, co dzieje si\u0119 po \u015bmierci cz\u0142owieka.<\/p>

Po uko\u0144czeniu 9 lat<\/strong> dzieci zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce \u015bmier\u0107 oznacza koniec i nie mo\u017cna jej unikn\u0105\u0107. Zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce umieraj\u0105 wszyscy, \u0142\u0105cznie z nimi samymi. W tym wieku dzieci zaczynaj\u0105 wykazywa\u0107 wi\u0119cej \u201edoros\u0142ych\u201c reakcji na strat\u0119 i smutek.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Reakcje dzieci na utrat\u0119 bliskiej osoby<\/h3>

Dzieci, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y traum\u0119 i \u017ca\u0142ob\u0119, nie zawsze wykazuj\u0105 typowe reakcje na \u017ca\u0142ob\u0119, poniewa\u017c ich \u017ca\u0142oba jest wyj\u0105tkowa i zwi\u0105zana z ich rozwojem. Osoba, kt\u00f3ra jako ma\u0142e dziecko dozna\u0142a straty, cz\u0119sto musi j\u0105 przepracowa\u0107 na ka\u017cdym nowym etapie rozwoju. W rezultacie poczucie straty cz\u0119sto b\u0119dzie powraca\u0107 u dzieci, nawet do wieku doros\u0142ego. Dzieci\u0119cy smutek spowodowany utrat\u0105 bliskiej osoby jest trudny do ud\u017awigni\u0119cia zar\u00f3wno dla samego dziecka jak i jego najbli\u017cszych.<\/p>

Wymaga od doros\u0142ych gotowo\u015bci, na ponowne przepracowanie straty na ka\u017cdym nowym etapie rozwoju dziecka. Musimy by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przygotowani na to, \u017ce wszelkie zmiany w sytuacji dziecka mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 reakcj\u0119 \u017ca\u0142oby i utrudni\u0107 jej przetwarzanie.
Dzieci, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y \u017ca\u0142ob\u0119 lub traum\u0119, mog\u0105 wykazywa\u0107 nietypowe zachowanie, op\u00f3\u017ania\u0107 si\u0119 w nauce i rozwoju oraz wykazywa\u0107 r\u00f3\u017cne objawy fizyczne.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Objawy somatyczne jakie mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 u dzieci w \u017ca\u0142obie:<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tOdr\u0119twienie –<\/span> uczucie pustki, poczucie nierealno\u015bci – zwykle jest to pierwsza reakcja na wstrz\u0105s. Dziecko mo\u017ce by\u0107 niezdolne do poruszania si\u0119 i logicznego my\u015blenia.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tDuszno\u015bci \u2013<\/span> mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 uczucie ucisku w gardle i trudno\u015bci w oddychaniu.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tZaburzenia snu \u2013<\/span> cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 trudno\u015bci z zasypianiem i budzenie si\u0119 w nocy z p\u0142aczem.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tZm\u0119czenie \u2013<\/span> trudno\u015bci ze snem maj\u0105 swoje konsekwencje, a wszechogarniaj\u0105cy \u017cal szybko poch\u0142ania zasoby energii, wi\u0119c dziecko mo\u017ce ca\u0142y czas by\u0107 zm\u0119czone.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tZmienny apetyt \u2013<\/span> brak apetytu lub zajadanie si\u0119 s\u0142odyczami i przek\u0105skami, nawet w przypadku braku ochoty na jedzenie.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tB\u00f3l brzucha \u2013<\/span> odczucie ucisku w \u017co\u0142\u0105dku, md\u0142o\u015bci, a cz\u0119sto tak\u017ce wymioty.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tB\u00f3l g\u0142owy \u2013<\/span> cz\u0119ste uskar\u017canie si\u0119 na b\u00f3l g\u0142owy w okolicy czo\u0142a i w skroniach, a tak\u017ce odczuwanie \u015bwiat\u0142owstr\u0119tu.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tNocne moczenie \u2013<\/span>ponowne, bezwiedne oddawanie moczu w trakcie snu, nawet je\u015bli od d\u0142u\u017cszego czasu dziecko potrafi\u0142o kontrolowa\u0107 swoje potrzeby fizjologiczne.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

B\u00f3l \u2013<\/span>odczuwanie b\u00f3lu w konkretnym miejscu lub te\u017c w ca\u0142ym ciele.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Uczucia i emocje jakie mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 u dzieci w \u017ca\u0142obie:<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Dziecko mo\u017ce do\u015bwiadcza\u0107 dra\u017cliwo\u015bci emocjonalnej, m. in. gniewu i poirytowania bez wyra\u017anego powodu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tL\u0119k separacyjny \u2013<\/span>dziecko cierpi i odczuwa l\u0119k ka\u017cdorazowo, gdy rodzic lub opiekun musi si\u0119 z nim rozsta\u0107 nawet z takiego powodu jak wyj\u015bcie do pracy lub szko\u0142y.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tStrach, przed utrat\u0105 innych bliskich \u2013<\/span>dziecko mo\u017ce by\u0107 przera\u017cone, \u017ce umrze jego rodzic lub rodze\u0144stwo.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tMy\u015bli o \u015bmierci \u2013<\/span> dziecko du\u017co my\u015bli o tym, jak ludzie umieraj\u0105, co si\u0119 dzieje, gdy umieraj\u0105 i co si\u0119 z nimi dzieje po \u015bmierci.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tTrudno\u015bci w nauce \u2013<\/span>dziecko ma trudno\u015bci z koncentracj\u0105 i wykonywaniem przydzielonych mu zada\u0144.\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tPoczucie winy \u2013<\/span>dziecko mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 winne \u015bmierci bliskiej osoby z powodu czego\u015b, co zrobi\u0142o lub czego nie zrobi\u0142o.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

L\u0119k zwi\u0105zany ze szko\u0142\u0105 \u2013<\/span> dziecko nie czuje si\u0119 zdolne do nauki, m.in. ze wzgl\u0119du na oddzielenie od rodzic\u00f3w i domu oraz na odczuwan\u0105 bezbronno\u015b\u0107 w relacjach z kolegami szkolnymi i nauczycielami. Dziecko chce przede wszystkim pozosta\u0107 w bezpiecznym dla niego domu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Depresja \u2013<\/span> dziecko wydaje si\u0119 nie cieszy\u0107 si\u0119 niczym, nie potrafi znale\u017a\u0107 \u017cadnego zaj\u0119cia, mo\u017ce godzinami siedzie\u0107 i spogl\u0105da\u0107 w pustk\u0119. \u0179le reaguje na wszelkie pr\u00f3by kontaktu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Mo\u017cliwe objawy behawioralne u dzieci w \u017ca\u0142obie:<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Wszystkie poni\u017cej wymienione zachowania i reakcje bywaj\u0105 typowe w okresie \u017ca\u0142oby, mog\u0105 one pojawi\u0107 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych okresach rozwoju dziecka i przebiega\u0107 falowo.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tRegresja w rozwoju \u2013<\/span>mo\u017ce doj\u015b\u0107 do regresji w rozwoju mowy, mo\u017ce powr\u00f3ci\u0107 moczenie si\u0119.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tNadwra\u017cliwo\u015b\u0107 emocjonalna \u2013<\/span>najdrobniejsze szczeg\u00f3\u0142y, takie np. jak strofowanie innego dziecka, mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 poczucie strachu i p\u0142acz.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Trudne zachowanie –<\/span>dziecko ukrywa swoje uczucia za trudnym, nieakceptowalnym zachowaniem, odnosi si\u0119 nieodpowiednio do nauczycieli i innych, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 wp\u0142ywa\u0107 na jego zachowanie.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tNapady z\u0142o\u015bci \u2013<\/span> dziecko \u017ale reaguje na polecenia i zakazy – mo\u017ce reagowa\u0107 krzykiem, a nawet niszczy\u0107 przedmioty lub pr\u00f3bowa\u0107 kogo\u015b skrzywdzi\u0107.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Oboj\u0119tno\u015b\u0107 \u2013<\/span>brak zainteresowania kontaktem z innymi, dziecko nie wykazuje te\u017c zainteresowania \u017cadnym hobby czy zaj\u0119ciami towarzyskimi, nawet takimi, w kt\u00f3rych wcze\u015bniej z przyjemno\u015bci\u0105 uczestniczy\u0142o.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tPotrzeba przyci\u0105gni\u0119cia uwagi –<\/span>gdy dziecko sp\u0119dza czas z rodzicem lub np. nauczycielami, nieustannie pr\u00f3buje zwr\u00f3ci\u0107 na siebie uwag\u0119, np. przerywaj\u0105c zaj\u0119cia prowadzone przez nauczycieli czy rozmowy telefoniczne rodzic\u00f3w, itp.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Strach przed samotno\u015bci\u0105 \u2013<\/span>dziecko nie chce i nie potrafi zostawa\u0107 samo w domu, nawet je\u015bli wcze\u015bniej, przed do\u015bwiadczeniem straty, akceptowa\u0142o takie sytuacje.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tPrzest\u0119pstwa, m.in. kradzie\u017c –<\/span>dziecko intensyfikuje swoje np. dokonuj\u0105c kradzie\u017cy. Cz\u0119sto towarzyszy temu ukryte pragnienie, by otrzyma\u0107 wi\u0119cej uwagi ze strony najbli\u017cszych i otoczenia.\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Nieprawid\u0142owy przebieg \u017ca\u0142oby u dzieci<\/strong><\/h3>

Chocia\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 reakcji i zachowa\u0144 jest normalna, gdy dziecko do\u015bwiadcza traumy i straty, nie mo\u017cemy przypisywa\u0107 wszystkich wyja\u015bnie\u0144 dotycz\u0105cych jego uczu\u0107 i zachowa\u0144 \u017ca\u0142obie. Je\u015bli dziecko, kt\u00f3re dozna\u0142o traumy nie poradzi sobie ze swoim \u017calem, zostaje uwi\u0119zione w procesie \u017ca\u0142oby. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u00f3wczas nieprawid\u0142owe objawy, kt\u00f3re mog\u0105 zako\u0144czy\u0107 si\u0119 powa\u017cnym kryzysem psychicznym. Reakcje u dziecka, takie jak b\u00f3l brzucha lub ucisk w klatce piersiowej, mog\u0105 mie\u0107 tak\u017ce fizyczne wyt\u0142umaczenie, kt\u00f3re nie jest zwi\u0105zane z prze\u017cywanym \u017calem i dziecko mo\u017ce po prostu wymaga\u0107 pomocy lekarskiej.<\/p>

Je\u015bli jednak reakcje \u017ca\u0142oby przybior\u0105 charakter dysfunkcjonalny, nale\u017cy szuka\u0107 dla dziecka profesjonalnej pomocy.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Kiedy umiera bliska osoba<\/strong><\/h2>

Mo\u017cliwo\u015b\u0107 po\u017cegnania ze zmar\u0142\u0105 osob\u0105 mo\u017ce by\u0107 wa\u017cna i pomocna dla dziecka czy nastolatka, kt\u00f3ry j\u0105 traci. Pomaga to zaakceptowa\u0107 fakt odej\u015bcia bliskiej osoby.<\/p>

Jak pom\u00f3c dziecku w \u017ca\u0142obie?<\/h3>

Sigur\u00f0ur P\u00e1lsson, pastor w Hallgr\u00edmskirkja.<\/p>

\u201eDziecko, kt\u00f3re boryka si\u0119 z problemem potrzebuje ciep\u0142ego u\u015bcisku, dobrego serca, wys\u0142uchania z uwag\u0105 bo s\u0142owa cz\u0119sto bywaj\u0105 niewystarczaj\u0105ce\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
    \n
  • Je\u017celi dziecko jest krewnym osoby zmar\u0142ej, dobrym pomys\u0142em jest umo\u017cliwienie mu udzia\u0142u w przygotowaniu pogrzebu. Mo\u017ce to dotyczy\u0107 np. wyboru trumny, wystroju, uk\u0142adania planu ca\u0142ego wydarzenia czy wyboru muzyki, kt\u00f3ra b\u0119dzie towarzyszy\u0142a po\u017cegnalnej uroczysto\u015bci.<\/li>\n
  • Je\u015bli dziecko jest bliskim osoby zmar\u0142ej i we\u017amie udzia\u0142 w pogrzebie, wa\u017cne jest, aby z wyprzedzeniem zapozna\u0107 go z przebiegiem ca\u0142ej uroczysto\u015bci. Mo\u017cna zaplanowa\u0107 chwil\u0119 na osobno\u015bci przy trumnie, zanim nast\u0105pi sama ceremonia pogrzebu. Dziecko mo\u017ce wtedy w ciszy i spokoju powiedzie\u0107 co\u015b na po\u017cegnanie, z\u0142o\u017cy\u0107 przy ukochanej osobie rysunki, listy lub inne rzeczy osobiste, kt\u00f3re chcia\u0142oby przy tym ostatecznym rozstaniu ofiarowa\u0107.<\/li>\n
  • Dobrym pomys\u0142em jest wcze\u015bniejsze pokazanie ma\u0142ym dzieciom, gdzie b\u0119d\u0105 siedzie\u0107, opowiedzenie, co b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o i jaka b\u0119dzie ich rola w uroczysto\u015bciach pogrzebowych. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c, aby wiedzia\u0142y, kto b\u0119dzie si\u0119 nimi opiekowa\u0142 podczas pogrzebu je\u015bli ich rodzice nie b\u0119d\u0105 do tego zdolni. W ten spos\u00f3b mo\u017cemy lepiej przygotowa\u0107 dzieci do tego trudnego dla nich wydarzenia.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
      \n
    • \u2022 Podczas rozmawiania z dzie\u0107mi o \u015bmierci, nale\u017cy wyeliminowa\u0107 ewentualne nieporozumienia i starannie formu\u0142owa\u0107 wypowiedzi. Na przyk\u0142ad, u\u017cywaj\u0105c przeno\u015bni i m\u00f3wi\u0105c o zasypianiu jako odej\u015bciu zmar\u0142ego, dziecko mo\u017ce ba\u0107 si\u0119 zasn\u0105\u0107 ze strachu przed \u015bmierci\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce nadej\u015bc we \u015bnie.<\/li>\n
    • Ponadto wiele dzieci boi si\u0119 szpitali, poniewa\u017c zmar\u0142 tam kto\u015b, kogo zna\u0142y, i mog\u0105 postrzega\u0107 szpital jako miejsce \u015bmierci, a nie miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cna wyzdrowie\u0107.
      Najlepiej porozmawia\u0107 z dzieckiem i jasno mu wszystko wyt\u0142umaczy\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
        \n
      • \u2022 Dzieci mog\u0105 by\u0107 przyt\u0142oczone widokiem p\u0142acz\u0105cych doros\u0142ych, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy zawsze byli silni w oczach dziecka. Dlatego wa\u017cne jest, aby przygotowa\u0107 dziecko t\u0142umacz\u0105c mu, \u017ce gdy kto\u015b bliski umrze i ludzie odczuwaj\u0105c smutek b\u0119d\u0105 p\u0142aka\u0107, b\u0119dzie to naturalna reakcja na tak\u0105 sytuacj\u0119.<\/li>\n
      • \u2022 Je\u015bli dziecko jest \u015bwiadkiem tych uczu\u0107 u doros\u0142ych, otrzymuj\u0119 przez to komunikat, \u017ce i jemu wolno wyra\u017ca\u0107 w\u0142asne uczucia w taki sam spos\u00f3b, \u017ce w takiej sytuacji normalny jest p\u0142acz i smutek.<\/li>\n
      • \u2022 Dzieci musz\u0105 mie\u0107 jednak pewno\u015b\u0107, \u017ce pomimo doznanej straty b\u0119d\u0105 zawsze przy nich doro\u015bli, kt\u00f3rzy si\u0119 nimi zaopiekuj\u0105, nawet je\u015bli oni sami s\u0105 w smutku i \u017ca\u0142obie. <\/li>\n
      • \u2022 Dziecko w \u017ca\u0142obie musi czu\u0107, \u017ce wci\u0105\u017c jest kochane przez bliskich, kt\u00f3rzy przy nim pozostaj\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
        \n\t\t\t\t\t
        \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
          \n
        • \u2022 Nawet je\u015bli organizacja \u017cycia jest nieco zak\u0142\u00f3cona, nadal wa\u017cna jest regularno\u015b\u0107 tych punkt\u00f3w dnia, kt\u00f3re mo\u017cna zachowa\u0107. Nale\u017cy postara\u0107 si\u0119 utrzyma\u0107 rytua\u0142y \u017cycia codziennego, na przyk\u0142ad wstawanie i k\u0142adzenie si\u0119 spa\u0107 o tej samej porze co zwykle, \u015bcielenie \u0142\u00f3\u017cka, wychodzenie z psem itp.<\/li>\n
        • \u2022 \u017bal jest bardzo energoch\u0142onny, dlatego nie mo\u017cna zapomina\u0107 o podawaniu dzieciom i m\u0142odzie\u017cy zdrowej i po\u017cywnej \u017cywno\u015bci oraz o zapewnieniu im aktywno\u015bci i dobrego wypoczynku.<\/li>\n
        • \u2022 Zachowanie rytua\u0142\u00f3w \u017cycia codziennego zapewnia wi\u0119ksze poczucie bezpiecze\u0144stwa i mo\u017cliwie dobre samopoczucie w trudnych sytuacjach. Szczeg\u00f3lnie dla dzieci.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
            \n
          • Okazywanie ciep\u0142a i czu\u0142y dotyk cz\u0119sto znacz\u0105 wi\u0119cej ni\u017c tysi\u0105c s\u0142\u00f3w. Dziecko, kt\u00f3re jest przytulane wie, \u017ce jest kochane.<\/li>\n
          • Jednak musimy by\u0107 przygotowani na to, \u017ce dziecko nie b\u0119dzie gotowe na nasz dotyk, b\u0119d\u0105c samo zdezorientowane w swoich uczuciach. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie nastolatk\u00f3w \u2013 cz\u0119sto nie chc\u0105 okazywa\u0107 uczu\u0107 i cz\u0119sto boj\u0105 si\u0119 utraty kontroli nad swoimi emocjami.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
            \n\t\t\t\t\t
            \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
              \n
            • \u2022 W okresie \u017ca\u0142oby cz\u0119sto zadajemy sobie pytanie, \u201eco by\u0142oby gdyby?\u201c. Wa\u017cne jest, aby pom\u00f3c dziecku poradzi\u0107 sobie z faktem utraty bliskiej osoby i akceptacj\u0105 sytuacji, kt\u00f3rej nie mo\u017cna ju\u017c zmieni\u0107.<\/li>\n
            • \u2022 Wa\u017cne jest, aby pr\u00f3bowa\u0107 skoncentrowa\u0107 si\u0119 na \u017cyciu \u201etu i teraz\u201c oraz na tym, co mo\u017cna kontrolowa\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
              \n\t\t\t\t\t
              \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
                \n
              • Kiedy dziecko lub nastolatek traci ukochan\u0105 osob\u0119, wa\u017cne mo\u017ce by\u0107 dla niego posiadanie przy sobie rzeczy lub pami\u0105tek, kt\u00f3re przypominaj\u0105 osob\u0119 zmar\u0142\u0105 lub by\u0142y w jej posiadaniu. Mo\u017cna np. u\u017cywa\u0107 dalej ulubionych zapach\u00f3w osoby zmar\u0142ej.<\/li>\n
              • Je\u015bli dziecko lub nastolatek strac\u0105 rodzica, mo\u017cna poprosi\u0107 o stopienie obr\u0105czek \u015blubnych i przygotowanie czego\u015b pami\u0105tkowego dla dziecka.<\/li>\n
              • Dobrym pomys\u0142em mo\u017ce by\u0107 przygotowanie dla dziecka ksi\u0119gi pami\u0105tkowej o zmar\u0142ym lub pude\u0142ka ze zdj\u0119ciami lub pami\u0105tkami po zmar\u0142ym.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
                \n\t\t\t\t\t
                \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
                  \n
                • \u2022 Emocje dzieci w \u017ca\u0142obie s\u0105 zmienne. Je\u015bli dziecko wyra\u017ca ch\u0119\u0107 porozmawiania o stracie, podtrzymuj dyskusj\u0119 i spr\u00f3buj je zach\u0119ci\u0107 do m\u00f3wienia o swoich uczuciach.<\/li>\n
                • \u2022 Dziecko mo\u017ce nie chcie\u0107 rozmawia\u0107 o trudnych sprawach, w\u00f3wczas kiedy doro\u015bli tego chc\u0105. Dlatego wa\u017cne jest, aby by\u0107 otwartym i gotowym na trudne rozmowy, w chwili gdy dziecko wykazuje na to ch\u0119\u0107.<\/li>\n
                • \u2022 Je\u015bli natomiast dziecko nie chce rozmawia\u0107, spr\u00f3buj je zach\u0119ci\u0107 by w inny spos\u00f3b wyrazi\u0142o swoje uczucia, np. poprzez rysunki, pisanie pami\u0119tnika, komponowanie muzyki lub co\u015b innego.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
                  \n\t\t\t\t\t
                  \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
                    \n
                  • Dobre relacje z rodzin\u0105 i przyjaci\u00f3\u0142mi pomog\u0105 nam i dziecku przej\u015b\u0107 przez \u017ca\u0142ob\u0119 nie do\u015bwiadczaj\u0105c samotno\u015bci w tak dokuczliwym stopniu.<\/li>\n
                  • Rozmowa z kim\u015b, kto jest gotowy do ws\u0142ucha\u0107 i okazywa\u0107 wsp\u00f3\u0142czucie, to wielkie wsparcie.<\/li>\n
                  • Zach\u0119caj swoje dzieci do nawi\u0105zywania dobrych relacji i spotykania si\u0119 z przyjaci\u00f3\u0142mi i krewnymi .<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
                    \n\t\t\t\t\t
                    \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
                      \n
                    • Kiedy do\u015bwiadczamy smutku, w\u00f3wczas trudno jest nam pozwoli\u0107 sobie na odczuwanie rado\u015bci i zabaw\u0119. Czujemy nawet, \u017ce jest to niestosowne.<\/li>\n
                    • \u00dea\u00f0 er nau\u00f0synlegt a\u00f0 gera b\u00f6rnum\/unglingum grein fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 getum upplifa\u00f0 margar tilfinningar \u00e1 sama t\u00edma. A\u00f0 \u00feau leyfi s\u00e9r a\u00f0 hl\u00e6ja og hafa gaman \u00fe\u00f3 \u00feau s\u00e9u a\u00f0 syrgja \u00e1stvin. \u00dea\u00f0 gefur \u00feeim hv\u00edld fr\u00e1 \u00e1hyggjum og vanl\u00ed\u00f0an.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t
                      \n\t\t\t\t\t
                      \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
                        \n
                      • Ef \u00fe\u00fa sinnir \u00fe\u00ednum \u00fe\u00f6rfum og ert a\u00f0 hl\u00faa vel a\u00f0 \u00fe\u00e9r me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 huga a\u00f0 svefn, n\u00e6ringu og \u00f6\u00f0rum grunn\u00fe\u00f6rfum eru meiri l\u00edkur \u00e1 a\u00f0 barni\u00f0\/unglingurinn \u00feinn geri \u00fea\u00f0 l\u00edka.<\/li>\n
                      • Je\u015bli nie b\u0119dziesz si\u0119 kr\u0119powa\u0107 rozmawia\u0107 o swoim \u017calu, przyjmowa\u0107 pomocy i po\u015bwi\u0119ca\u0107 uwag\u0119 duchowemu od\u017cywianiu, b\u0119dzie to mia\u0142o pozytywny wp\u0142yw na twoje dzieci.<\/li>\n
                      • Dzieci ucz\u0105 si\u0119 tego, co jest im prezentowane, a rodzice s\u0105 dla nich wzorem do na\u015bladowania.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
                        \n\t\t\t\t\t\t
                        \n\t\t\t\t\t
                        \n\t\t\t
                        \n\t\t\t\t\t\t
                        \n\t\t\t\t
                        \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

                        B\u00e6kur \u00e1 \u00edslensku fyrir b\u00f6rn \u00ed sorg:<\/strong><\/h2>

                        \u2022 Trevor Romain: Hva\u00f0 \u00ed ver\u00f6ldinni gerir ma\u00f0ur \u00feegar einhver deyr? Sk\u00e1lholts\u00fatg\u00e1fan, 2010. \u00deessi b\u00f3k tekur \u00e1 fj\u00f6lda spurninga sem b\u00f6rn og unglingar velta oft fyrir s\u00e9r eftir \u00e1stvinamissi.<\/p>

                        \u2022 Gu\u00f0r\u00fan Alda Har\u00f0ard\u00f3ttir. \u00dea\u00f0 m\u00e1 ekki vera satt. Sagan var fyrst gefin \u00fat \u00e1ri\u00f0 1983 undir nafninu \u00deegar pabbi d\u00f3. Hasla, 1983.<\/p>

                        \u00deetta er rauns\u00e6 saga um dau\u00f0ann og l\u00edfi\u00f0, s\u00e9\u00f0 fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li sex \u00e1ra drengs.<\/p>

                        \u2022 Astrid Lindgren: Br\u00f3\u00f0ir minn Lj\u00f3nshjarta. Forlagi\u00f0, 2012.<\/p>

                        B\u00e6kur fyrir foreldra\/forr\u00e1\u00f0amenn barna \u00ed sorg:<\/strong><\/h2>

                        \u2022 Sigur\u00f0ur P\u00e1lsson: B\u00f6rn og sorg. Sk\u00e1lholts\u00fatg\u00e1fan, 1998. Endur\u00fatgefin 2021. Publikacj\u0119 wspar\u0142o Centrum Pomocy Rodzinie.
                        Tre\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki jest dobrze napisana i ma charakter przewodnika.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                        Jak dzieci rozumiej\u0105 \u015bmier\u0107? Jak dzieci rozumiej\u0105 \u015bmier\u0107? Objawy fizyczne Nienormalny smutek Objawy emocjonalne Objawy behawioralne Kiedy umiera bliska osoba Jak dzieci rozumiej\u0105 \u015bmier\u0107? \u017ba\u0142oba dzieci oraz ich rozumienie \u017cycia i \u015bmierci w du\u017cej mierze zale\u017c\u0105 od ich wieku. Dzieci w wieku od 0 do 3 lat prze\u017cywaj\u0105 \u015bmier\u0107 jako strat\u0119, roz\u0142\u0105k\u0119 lub porzucenie. Nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":11855,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"class_list":["post-5015","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5015"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11866,"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5015\/revisions\/11866"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/11855"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sorgarmidstod.is\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}